Prediction markets

Prediction markets là các thị trường giao dịch các hợp đồng tiên đoán, tức là hợp đồng được và chỉ được thanh toán dựa vào một sự kiện đặc biệt nào đó. Ví dụ sát nhất là các hợp đồng tiên đoán giải Nobel mà tôi trích dẫn hôm trước. Về bản chất đây là một cuộc cá cược/đánh bạc giữa những người tham gia giao dịch (chứ không có nhà cái), và tỷ lệ đánh cược tùy thuộc vào cung và cầu của thị trường. Có thể xem thêm về thị trường này qua các bài của Wolfers và Zitzewitz trên NBER.org, mà tiêu điểm là nghiên cứu cùng với Snowberg về ảnh hưởng của tổng thống Dân chủ so với Cộng hòa đối với thị trường chứng khoán. Cũng có một số nghiên cứu khác như của Charles Manski. (Các bạn không truy cập trực tiếp vào journal có thể dùng scholar.google.com để tìm ra những bản working paper dễ dàng.) Hiện ở Mỹ dạng thị trường này còn bị giới hạn rất nhiều về mặt pháp luật vì nó mang hình thức đánh bạc qua mạng, vì thế đã có một bài viết trên tạp chí Science, được rất nhiều nhà kinh tế có tên tuổi ký tên, đề xuất mở cửa dạng thị trường tiên đoán.

Tôi nhắc đến thị trường này vì hôm nay có xem lại tỷ lệ tiên đoán giải Nobel trên ipredict.co.nz, và một lần nữa lại thấy tổng xác suất của các sự kiện (dựa trên giá các hợp đồng) lớn hơn 100% (tôi đã từng thấy điều này nhiều lần trên intrade.com). Hiện tượng này dẫn đến khả năng kiếm tiền chắc ăn (arbitrage): nếu tôi bán cùng một lúc hợp đồng tiên đoán tất cả các khả năng, thì tôi sẽ chắc chắn kiếm được tiền (xác suất 100%) nhiều hơn số tiền tôi sẽ phải thanh toán. Lý do là vì lượng giao dịch của các hợp đồng không cao, nên giá của mỗi hợp đồng không phản ánh chính xác xác suất được cả thị trường tiên đoán, mà chỉ là xác suất của những người tham gia thị trường đó thôi. Thêm vào đó, những người tham gia vào một thị trường nhỏ thường có xu hướng tâm lý phóng đại xác suất một sự kiện lên (như lý thuyết Prospect của Kahneman và Tversky). Tổng hợp lại, tổng xác suất của các sự kiện có thể xảy ra sẽ lớn hơn 100%. Và cũng chẳng ai buồn kiếm tiền dựa vào sự chênh lệch này (arbitrage), vì thị trường quá mỏng và không kiếm được mấy.

Có thể hiện tượng này cũng giải thích bằng mô hình tài chính kiểu CAPM, nhưng tôi nghĩ là sẽ dẫn đến các tham số bất hợp lý, vì giá trị của các giao dịch ở đây quá nhỏ đối với mức sống bình thường

Bầu cử ở Úc: thí nghiệm tự nhiên về chính trị

Cuộc bầu cử ở Úc vừa qua có kết quả chênh lệch cuối cùng rất nhỏ giữa thắng và thua, và phải trải qua một giai đoạn chênh vênh không rõ bên nào sẽ thuyết phục được các nghị sĩ độc lập để thành lập chính phủ. Như vậy có thể lặp lại nghiên cứu sử dụng thông tin từ thị trường dự báo các hiện tượng văn hoá, kinh tế, chính trị (prediction markets) như nhóm Eric Snowberg, Justin Wolfers, Eric Zitzewitz đã làm trong bài báo của họ trên QJE năm 2007. Câu chuyện cơ bản là thị trường dự báo thể hiện rất nhanh và chính xác các thông tin về xác suất thắng cử của mỗi bên, và dựa vào đây người ta có thể so sánh các chỉ số của thị trường, trái phiếu, cổ phiếu các công ty có liên hệ với từng bên, để ước lượng rất chính xác giá trị trung bình của mỗi đảng phái chính trị đối với những thước đo kinh tế này. Cách ước lượng này hiện giờ có lẽ là phương pháp chính xác nhất, vì nó tránh được vô số những vấn đề "confounding" làm thiên lệch (bias) kết quả, mà các phương pháp ước lượng trực tiếp bằng regression thông thường hay gặp (thông thường người ta chỉ regress chỉ số kinh tế lên kết quả bầu cử). Trên thị trường Mỹ, phần lớn các nghiên cứu cho thấy thị trường "ưa" đảng Cộng hoà hơn đảng Dân chủ. Không rõ nếu thực hiện trên thị trường khác (ở đây là Úc) thì kết quả sẽ ra sao. Thực ra, phương pháp sử dụng thị trường dự báo có thể áp dụng được cho hầu hết các cuộc bầu cử. Tuy vậy với một cuộc bầu cử sát sao như ở Úc vừa qua thì sẽ có nhiều câu chuyện để nói hơn.